Şirketlerde ölçemediğiniz şeyi yönetemeyeceğinize dair güçlü bir inanç var. Bu nedenle hedefler belirlenir, göstergeler oluşturulur, raporlar hazırlanır. Satıştan tahsilata, üretimden müşteri memnuniyetine kadar hemen her faaliyet bir rakamla ifade edilir.
Aslında bunda yanlış bir şey yoktur. Her şirket, departmanlarının ne kadar başarılı olduğunu görmek, alınan kararların sonuçlarını değerlendirmek ve en önemlisi şirketin genel performansını ölçmek ister. Sonuçta mesele yalnızca departmanların kendi hedeflerine ulaşması değil, bütün bu faaliyetlerin şirketi hangi noktaya taşıdığıdır.
Ancak zamanla, her departmanın kendi hedeflerine odaklanması şirketin bütününe bakmayı zorlaştırabilir. Departmanlar kendi performanslarını başarılı göstergelerle ortaya koyarken bu sonuçların şirketin genel performansına nasıl yansıdığı aynı ölçüde dikkat çekmeyebilir. Böylece hedeflerin tutturulması ve raporlardaki sonuçlar öne çıkarken, şirketin bir bütün olarak ne kadar başarılı olduğu sorusu zaman zaman geri planda kalabilir.
Bir satış yöneticisinin hedefi tutturduğunu düşünelim. Satışlar artmış, aylık hedef yakalanmış. Rapor başarılı. Ancak satışların önemli bir bölümü uzun vadeli vadelerle yapılmış, tahsilat süresi uzamış ve şirketin nakit ihtiyacı büyümüş. Satış departmanı hedefini tutturmuş olabilir ama şirket aynı başarıyı göstermiş midir?
Satış rakamına bakarsanız evet. Nakit akışına bakarsanız durum biraz farklıdır.
Benzer bir durum üretimde de yaşanabilir. Üretim müdürünün hedefi kapasite kullanım oranını yükseltmekse makinelerin daha fazla çalışmasını isteyebilir. Siparişler yeterli olmasa bile üretim devam edebilir. Böylece üretim hedefi tutturulurken stoklar ve depolama maliyetleri artabilir. Üstelik stoklardaki artış satışlara yansımıyorsa, şirketin nakit akışı üzerinde ciddi bir baskı oluşabilir. Başlangıçta verimlilik artışı gibi görünen bu durum, zamanla şirketin kaynaklarının gereğinden fazla stokta bağlanmasına neden olabilir.
Buradaki sorun, üretim rakamının yanlış olması değil, bu rakamın şirketin genel performansı açısından ne ifade ettiğinin yeterince değerlendirilmemesidir.
Hedefler davranışları nasıl değiştirir?
KPI’ların sonuçları yalnızca hangi göstergelerin seçildiğine değil, bu göstergelerin nasıl kullanıldığına da bağlıdır. Bir yöneticinin performansı belirli hedeflere ulaşmasıyla değerlendiriliyorsa, zaman içinde kararlarını bu hedeflere göre şekillendirmesi doğaldır. Çünkü başarılı sayılmanın ölçüsü bellidir ve değerlendirme çoğunlukla bu ölçü üzerinden yapılır.
Örneğin, satış hedefini tutturamayan bir yönetici, satışları artırmak için daha uzun vadeler sunabilir veya kârlılığı daha düşük siparişleri kabul edebilir. Üretim hedefini yakalamaya çalışan bir başka yönetici ise talebin üzerinde üretim yapmayı tercih edebilir. Her iki karar da kendi hedefi açısından makul görünebilir. Ancak bu kararların maliyetini başka bir departman üstleniyorsa, ortaya çıkan sonuç şirketin geneli açısından aynı ölçüde olumlu olmayabilir.
Burada belirleyici olan, yöneticilerin kendi hedeflerine ulaşmak istemesi değil, bu hedeflerin şirketin diğer faaliyetleriyle ne ölçüde ilişkilendirildiğidir. Bir departmanın başarısı yalnızca kendi göstergeleri üzerinden değerlendirildiğinde, alınan kararların diğer birimler üzerindeki etkisi geri planda kalabilir.
Üstelik performans göstergeleri prim, terfi ve yöneticinin başarısına ilişkin değerlendirmelerle ilişkilendirildiğinde, hedeflerin önemi daha da artar. Bu durumda yöneticiler, uzun vadede daha iyi sonuç verecek kararlar yerine, kısa vadede ölçülebilen ve kendilerine avantaj sağlayan sonuçlara öncelik verebilir.
Dolayısıyla KPI kullanmak bir sorun değildir, sorunumuz başarıyı nasıl tanımladığımızdır. Bir yöneticinin kendi hedefini tutturması elbette önemlidir. Ancak bu başarının şirketin kârlılığına, nakit akışına ve sürdürülebilir büyümesine nasıl katkı sağladığı da değerlendirilmelidir.
Rakam tutturmak, doğru iş yapmak değildir
Bir performans göstergesi, tek başına ele alındığında her zaman doğru bir sonuca götürmeyebilir. Çünkü rakamlar bir sonucu gösterir, ancak o sonucun hangi koşullarda ortaya çıktığını her zaman açıklamaz.
Örneğin, bir şirketin maliyetleri geçen yıla göre düşmüş olabilir. İlk bakışta bu olumlu bir gelişmedir. Ancak düşüşün nedeni verimlilik artışı değil de bakım harcamalarının ertelenmesi, çalışan sayısının azaltılması veya kalite kontrollerinin sınırlandırılmasıysa, bugün elde edilen tasarruf ilerleyen dönemde daha yüksek maliyetlere yol açabilir.
Benzer şekilde, çalışan başına düşen satışların artması verimlilik artışı olarak değerlendirilebilir. Fakat bu artış, çalışanların iş yükünün sürdürülemez ölçüde yükselmesinden kaynaklanıyorsa aynı sonucu uzun süre korumak mümkün olmayabilir.
Bu örneklerde sorun, kullanılan göstergelerin yanlış olması değildir. Sorun, rakamın neden değiştiğini ve bu değişimin ne anlama geldiğini anlamadan başarı ya da başarısızlık sonucuna varmaktır.
Bu nedenle performans değerlendirmesinde yalnızca hedefin tutup tutmadığına bakmak yeterli değildir. Hedefe nasıl ulaşıldığı, elde edilen sonucun ne kadar sürdürülebilir olduğu ve başka alanlarda ne gibi sonuçlar doğurduğu da dikkate alınmalıdır. Aksi hâlde şirketler, kısa vadede başarılı görünen kararların uzun vadeli maliyetleriyle karşılaşabilir.
Peki KPI’lardan vaz mı geçelim?
Elbette hayır. Şirketlerin performansı ölçmeye, hedef koymaya ve sonuçları takip etmeye ihtiyacı var. Ancak her şeyi ölçmek mümkün olmadığı gibi, ölçülebilen her şey de aynı derecede önemli değildir.
İyi bir KPI sistemi, yalnızca hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını değil, elde edilen sonuçların şirket açısından ne ifade ettiğini de ortaya koymalıdır. Bir göstergedeki iyileşme, başka bir alanda ortaya çıkan kayıplarla birlikte değerlendirilmelidir. Aksi hâlde bir departmanın başarısı, şirketin bütünü açısından aynı sonucu vermeyebilir.
Bunun için performans göstergelerini belirlemek kadar, aralarındaki ilişkiyi doğru kurmak da önemlidir. Üstelik bu ilişki her şirket için aynı değildir. Şirketin faaliyet alanı, büyüme hedefleri, finansal durumu ve içinde bulunduğu piyasa koşulları, hangi göstergelerin öncelikli olacağını belirler. Dolayısıyla her şirkete uygulanabilecek standart bir KPI listesi hazırlamak, tek başına etkili bir yönetim sistemi kurmaya yetmez.
Yöneticilerin görevi de raporlardaki sonuçları kontrol etmekle sınırlı değildir. Beklentilerle gerçekleşen sonuçlar arasındaki farkın nedenlerini araştırmak, gerektiğinde hedefleri yeniden değerlendirmek ve alınan kararların sonuçlarını izlemek gerekir. Bazen hedefin tutmaması, çalışanın yetersizliğinden değil, hedefin gerçekçi belirlenmemesinden veya değişen koşulların yeterince hesaba katılmamasından kaynaklanabilir.
KPI’lar, yönetim kararlarını destekleyen araçlardır. Bu araçların neyi ölçtüğü kadar neyi ölçemediğini bilmek de önemlidir. Çünkü şirketlerin karşılaştığı her sorunu bir göstergeye dönüştürmek mümkün olmadığı gibi, her kararı yalnızca sayısal sonuçlara bakarak vermek de doğru değildir.
KPI’ların değeri, kaç göstergenin takip edildiğiyle değil, bu göstergeler sayesinde ne kadar doğru karar alındığıyla ölçülür.
Bir şirketin performansı raporlarda başarılı görünebilir. Ancak bu sonuçların şirketin mali yapısına, müşterilerine ve gelecekteki faaliyetlerine nasıl yansıdığı da önemlidir. Rakamlar olumlu bir tablo ortaya koyarken şirketin gerçek durumu farklı bir noktaya işaret ediyorsa, yöneticinin yapması gereken raporu savunmak değil, bu farkın nedenini anlamaktır.
Çünkü iyi yönetim, hedefleri tutturmaktan ibaret değildir. Ele alınması gereken asıl konu, tutturulan hedeflerin şirketi doğru yönde ilerletip ilerletmediğini görebilmektir.
KPI’lar Şirketi Yönetmeye Başladığında Ne Olur?
Tarih

İktisat mezunu biri olarak mikro ve makro yaklaşımların arasındaki farkı ve ne anlama geldiğini öğrendikten sonra bu yazı ile mikronun içinde de bir başka makronun olduğunu yazı sayesinde netlik kazandı…