Yeni işte 5 yıllık vizyon kolay da 20 yıl sonra anlaşılan hatalar fena!

İnsan Kaynakları yönetiminde kanunlar, alışkanlıklar, tercihler dönem dönem değişse bile “insan vizyonu” önemini ve önceliğini her zaman koruyor. Bu sebeple de “kendinizi 5 yıl sonra nerede görüyorsunuz?” sorusu ile sıklıkla karşılaşılsa da deneyimli profesyoneller için “geçmiş 20 yıl boyunca yaşadığınız pişmanlıklar” sorusunun yanıtı daha büyük önem taşıyor…
İstatistik, karar alma alanında en yaygın araçlardan biri, büyük olasılıkla da birincisi olarak kabul görür. İstihdam konusu ise belirli bir ülkenin ya da bölgenin ekonomisi ve yaşanan refah seviyesi hakkında fikir edinilmesine yardımcı olur…
Kısa adı TUİK olan Türkiye İstatistik Kurumu’na göre istihdam, resmi olarak 85 milyonu aşan toplam nüfus içinde 32,5 milyon seviyesinde. Bu sayısının kabaca üçte ikisi erkek, üçte biri kadın. Kamu kuruluşlarının hazırladığı raporlarda “beyaz yakalı” kesimin adı anılmasa da hizmet sektörü içinde; yöneticiler, eğitime dayalı meslek mensupları ve ofis çalışanlarından oluşan bu oran da toplam istihdam içinde yüzde 60’a yaklaştığı hesaplanmakta. Bu da 19,5 milyon beyaz yakalı anlamına gelmekte. Resmi verilere göre genel işsizlik oranı yüzde 7,8 olsa da geniş tanımlı işsizlik oranının yüzde 30’a yaklaştığı da bir başka gerçek. Bu gerçek ne eğitimde ne de istihdamda olan gençlerin verileri ile de bir anlamda doğrulanıyor. Resmi veriler bile bu sayının 4,5 milyona ulaştığını ortaya koyarken daha gerçekçi hesaplamalarda bu sayı 7 milyonun üzerine çıkıyor…
GÜNÜ KURTARMAK GELECEĞİ GÖLGELER Mİ?
Bu tablo içinde iş bulanın günü kurtarma sevinci, Batı dünyasındaki İK anlayışı ile ne ölçüde karşılaştırılabileceği tartışmalı olsa da yıllardır süre gelen “beş yıl sonra kendinizi nerede görüyorsunuz?” sorusu, “kıymet-i harbiye” açısından değerli. Bu basit gibi gözüken soru kişinin vizyonunu ortaya koyduğu gibi ilerleme isteği ve kişisel gelişim gibi daha “new age” yaklaşımlar konusunda da ipuçları verir nitelikte.
Makalenin önemi de bu noktada belirginlik kazanıyor. İş yaşamında kayda değer süreyi geride bırakan hatta erken yaşta emekli olanların kayda değer sayılara ulaştığı ülkemizde, tersine mühendislik yaklaşımı ile bir başka gerçekliği gözler önünde sermeyi amaçlıyor.
Bir anlamda gelecek umudu geride kalırken geçmişin pişmanlıkları ele alınır hale geliyor… Başka bir ifade ile hayallerinizden çok kuruma sadakatin önde tutulduğu dönem bitiyor, kişinin bir başına kaldığı belki de hayal kırıklıkları ile dolu yepyeni bir döneme girmesi ile paradigma bütünüyle değişiyor. “Geçmiş 20 yıl boyunca yaşadıklarınızın sebep olduğu pişmanlıklar” sorusu ile tam olarak anlaşılmaya çalışılan durum da bu zaten…
Başlangıçtaki bu kısacık soru bir hayali tetiklerdi şüphesiz; kartvizitte kalın harflerle yazılmış bir unvan, zaman içinde kazanılan kıdemli uzmanlık ve giderek büyüyen masa hatta sadece size ait bir oda. O günlere gelinen bugünden bakınca sorunun hiç de o kadar masum olmadığını görmek zor değil. Hayalleriniz gidiyor, yerine acı deneyimler geliyor.
O “beş yıl” plan yapmaya en çok yeltendiğimiz ama hayatın pek seyrek uyduğu bir zaman birimidir. Bu beş yıllık projeksiyonlar; Gantt Çizelgesi gibi parlak başlar, hayat ise düz bir hat çizmeyi reddeder hatta inişli çıkışlı bir yol izlemeyi yeğler.
BOYUNUN ÖLÇÜSÜNÜ ALANLAR ELLERİNİ KALDIRSIN…
Hepimizi başlangıçta hayaller kurduk. Gelecek 5 yılda kendimizi nerede göreceğimizden bahsettik. O günlerde hiçbirimiz “beş yıl sonra hâlâ dostlarımla vakit geçiriyor, hâlâ kendime ait kalan bir şeyler yapıyor olmayı istiyorum” demeyi aklımızdan bile geçirmedik. Oysa bunlar büyük olasılıkla son 20 yılda pişmanlık duyduklarımızın özeti gibi değil miydi!
O yıllarda vizyon, bir tür nezaket yansımasıydı. Aday, kurumun gelecek beş yılını kendi geleceği sanır; kurum da adayın o beş yılını kendi aktiflerinden olarak hesaba dahil ederdi. İki taraf da buna inanmak ister; inanmayan elbette vardır ama iş görüşmesi, şüphecilik için doğru yer olmayan bir sahnede oynanan bir oyun oldu her zaman. Kasetin döndüğü, özgeçmişin elle düzeltildiği, kapıda hâlâ “personel dairesi” ya da “insan kaynakları” levhasının bulunduğu bir dönemde beş yıl, sonsuzluk kadar uzun bir süre olarak görülmekteydi. Göz açıp kapatıncaya kadar hızla geçeceği hesaba bile katılmazdı.
Sorunun bir de ritüel işlevi söz konusuydu. Esas amaç adaya, geleceğini kuruma emanet etmeye hazır olduğunu söyletmekti. Kurum da kanlı-canlı insanı beş yıllık dilimlere bölüp yönetmenin mümkün olduğuna dair aldatıcı bir tabloyu çizmekte giderek ustalaştı. Oysa o beş yıllarda belki de hiç birimizin planına sığmayan şeyler öngörülmedik boyutlarda yaşandı. Krizler, taşınmalar, çocuklar, hastalıklar, değişen unvanlar, boşaltılan masalar, vazgeçilen hatta iptal edilen pozisyonlar, tükenen sektörler ve son dönemin popüler ifadesi ile YZ’ya kaptırılan işler…
Özetle evdeki hesabım çarşıya uymadığı bir durum söz konusu oldu ve daha da acısı bu durum tekrarlanır bir rutin haline geldi.
Beş yıllık vizyonlarımız çoğunlukla hayatın değil, hayatın pervasızca elimizden aldıkları ya da umursamazca elimize tutuşturduklarından ibaretti. Hayat, bu sırada asıl yüzünü tam da o beş yıllarda gösterdi bize!
Yıllar sonra işin oldukça ilginç bir yanı ortaya çıktı. O kuşağın büyük bölümü emeklilik eşiğini geçti. İş ortamındaki çay-kahve molalarının yerini dost meclislerindekiler aldı, toplantılar yerlerini hatıralara bıraktı, bir kısım çalışma arkadaşınız bu dünyada göçüp gitti, geride kalanlar cenazelerde buluşur oldu…
O kişilere bir kez daha vizyon sorusu sorma fırsatı olabilseydi, “yirmi yıl sonra en çok nelere pişman oldunuz?” için acaba ne yanıtlar alırdık. Yanıtlar ise tam anlamıyla yaşamlarımızın özeti niteliğinde olacağı neredeyse kesin. Tıpkı başlangıçtaki Gantt Çizelgesi’nde olduğu gibi “en iyiler” ile başlayan sonra “iyiler” ile devam eden ve nihayetinde itiraflarla dolu uzunca bir devam.
KENDİ PİŞMANLIK ATLASINIZ İÇİN DAHA FAZLA GEÇ KALMAYIN!
Pişmanlık üzerine en kapsamlı verilerin şaşırtıcı biçimde aynı kapıya çıktığı çeşitli araştırmalar ile teyit edildi. Bunlardan en çok dikkat çekenlerden biri; Cornell Üniversitesi’nden gerontolog Karl Pillemer tarafından 1.500’ü aşkın yaşlı Amerikalı ile yürüttüğü Legacy Project | Miras Projesi. Çalışmasında elde edilen bulguları, 30 Lessons for Living | Yaşamaya İlişkin 30 Ders isimli kitabında ibretlik birer “deneyim” olarak aktarıyor. Özetleyecek olursak; en sık dile getirilen temalardan biri, insanların hayır dedikleri fırsatlardı: Ertelenen seyahatler, cesaret edilemeyen ilişkiler, “parası iyiydi” diye seçilip ruhu boş bırakan işler. Bundan çıkarılacak ders ise fırsatlar kapınızı çalarken “evet” deme cesaretini gösterin önermesiydi. En yaygın pişmanlıklar yapılmayanların-yapılamayanların ya da ertelenenlerin sebep olduğu pişmanlıklardı.
Avustralyalı palyatif bakım hemşiresi Bronnie Ware’in, ömrünün son günlerindeki hastalarından dinlediği en belirgin beş pişmanlık listesinde ilk sırayı; kendilerine sadık kalamamak alıyor. Diğer pişmanlıklar ise başkalarının beklediği hayatı yaşamak; fazla çalışmak, duygularını dile getirememek; dostlarla bağı sürdürememek ve daha mutlu olmasına kendi bile izin vermemek şeklinde sıralanıyor. Bu listede dikkat çekici olan, iş dünyasındaki unvan ya da hiyerarşi kutularının içeriklerinden tek birini bile içermemesi. Oysa koca bir yaşam o unvanlar ya da idari yapılanmadaki kutulara adanmamış mıydı?
World Regret Survey | Dünya Pişmanlık Anketi çalışmasını gerçekleştiren araştırmacı-yazar Daniel Pink, benzeri olmayan bir çalışmaya imza attı. Tam 134 ülkeden 26 bini aşkın bireyin pişmanlık konusundaki itiraflarını bir araya getirdi ve gruplandırdı.
•Cesaret (göze alınmayan riskler),
•Konfor (sağlık ve düzen),
•Ahlak ve bağ (etik ve samimiyet).
Bulgunun en çarpıcı yanı, uzun vadeli pişmanlıkların ezici çoğunluğunun kişilerin yapmadıkları ile alakalı olması. İnsanlar yaptıklarından çok, yelken bile açamadıkları şeyler için pişmanlık duyuyor. Eylemsizlik pişmanlığı, eylem pişmanlığından hem daha derin hem de daha uzun ömürlü çıkıyor. Pink bu çalışmasında elde ettiği pişmanlık itirafları ile dolu büyük resmi olumluya çevirdi:
Pişmanlık, düzeltilecek yönü gösteren bir yol haritasıdır…