Etme Bulma Dünyası

Yapay zeka modelleri, üretken ya da değil, büyük miktarlarda veri ile eğitilerek ne yapmaları ve nasıl “düşünmeleri” gerektiği öğretiliyor. Tamamen açık kaynaklı olan modeller hariç modellerin eğitiminde kullanılan veri setlerinin içeriği yakından (ve mahkeme emri ile) incelenmedikleri sürece bilinmiyor. New York Times’in açtığı davada ileri sürülen iddialara göre büyük yapay zeka şirketlerinin eğitim verilerinde korsan kütüphanelerden indirilmiş kitaplar, haber kurumlarının arşivleri, akademik makaleler ve internette belli noktalara kadar (knowledge cutoff) yayınlanmış erişime açık bütün şeyler bulunuyor.
Haber kurumları, yazarlar, sanatçılar ve organize olabilen gruplar kendi ürünlerini kullanarak işlerine denk olabilecek çıktılar yaratan yapay zeka şirketlerine davalar açtı. Bu davalar çoğunlukla yapay zeka şirketlerinin uzlaşmak için bir ödeme yapmasıyla sonuçlandı ve daha sonra da New York Times ve Disney gibi şirketlerle lisans anlaşmalarına gidildi. Bu davalardaki en önemli noktalardan biri ise mahkemelerin yapay zeka eğitimini makul kullanım kapsamında değerlendirmesi ve şirketlerin ödediği cezaların korsan kitap kullanımından olması.
Ama pek değinilmeyen başka bir can alıcı nokta ise internette bulunan, milyarlarca kişi tarafından yayınlanmış çeşitli yazı, fotoğraf ve sosyal medya postunun da yapay zeka eğitiminde izinsiz kullanılmış olması. Bu bilgiler halka açık olmasına rağmen gerçekten makul kullanım kapsamında değerlendirilebilir mi? Hiçbir sosyal medya platformunun kullanım koşulları (terms and conditions) üretken yapay zeka eğitimi için kullanım ile ilgili maddeler barındırmıyordu. Yani yapay zeka şirketleri insanların üretken yapay zekanın var olmadığı bir dünyada yarattıkları içerikleri bu konuda bir hakları yokken kendi ticari modellerini eğitmek için kullandı.
Ocak 2025’te Deepseek, OpenAI modelleri ile rekabet eden kendi modellerini tüm dünyaya açtı. Bir günde Amerikan borsalarında 1 trilyon dolarlık düşüşe yol açtı. Hemen sonrasında ise Amerikan şirketlerinin Çin şirketlerini, milyonlarca etkileşim ile modellerinin becerilerini damıtıp kendi (Çin kökenli) modellerinin eğitiminde kullandığı suçlamasında bulunma süreçleri başladı. Bu süreç hala devam ediyor, en son Anthropic (Claude), Alibaba’yı (Qwen) neredeyse 30 milyon etkileşim ile şimdiye kadarki en geniş kapsamlı “saldırıyı” yürütmekle itham etti.
Ellerine geçirebildikleri her türlü veriyi opak bir şekilde kullanan yapay zeka şirketleri, yabancı yapay zeka şirketleri kendi “ürettikleri” çıktılarla model yapıyor diye ayağa kalkıyorlar. Yapılıyordur da, damıtma(distillation) etkinliği tescillenmiş bir metot. Hatta Elon Musk bile Sam Altman’a açtığı son davada yapay zeka şirketi xAI’ın Grok’u geliştirirken ChatGPT’yi bu amaç için kullandığını tanık kürsüsünde söyledi. Ama kimse bunun peşine düşmedi, acaba bu xAI da bir Amerikan şirketi olduğu için mi yoksa bir rekabet unsuru teşkil edemediği için mi?
Anthropic (et. al) damıtma saldırılarının önüne geçmeye çalışıyor ama bunun tam anlamıyla önlenmesi için modellere erişimin de tamamen önlenmesi veya çok büyük ölçüde kısıtlanması gerekiyor. Mythos/Fable 5 vakası gibi. Ama bu uygulanabilir bir çözüm değil çünkü yapay zeka geliştirmek ve çalıştırmak çok maliyetli bir operasyon. Eğer kullanım kısıtlanırsa bu maliyetin kullanıcılara yansıması da giderek artacak.
Tabii model eğitimi sadece damıtmaya dayanmıyor, bu zaten daha güçlü bir modelin var olmasını gerektiren bir durum. Microsoft, bazılarının bu dönemin gerekliliği gözüyle baktığı damıtma metodundan uzak durdu ve OpenAI’dan koptuktan sonra eğittikleri yapay zeka model ailesi MAI’yi sıfırdan eğitti. Performansı şu anki modellerin (hatta bir önceki seri modellerin) gerisinden gelse de Microsoft MAI ailesini kendi temelleri üzerine inşa etmeye kararlı görünüyor.
Ama bu Microsoft’un tamamen yapay zeka kaynaklı dava konularından kurtulduğu anlamına gelmiyor. Yakın zamanda Almanya’daki bir davada Google, AI Overviews hizmetinin verdiği cevaplardan sorumlu tutuldu. AI Overviews tarafından dolandırıcılıkla asılsız bir şekilde ilişkilendirilen iki yayıncı Google’a dava açtı. Google davada savunma olarak yapay zekanın hata verebileceğine dair verilen uyarıları öne sürdü. Hakim ise bunu yeterli bulmadı ve yapay zeka cevaplarının arama motorları gibi kullanıcıya sadece kaynak listelemediğini, sonuç da belirttiği için Google’ın bu cevaplardan sorumlu olduğuna karar kıldı. AI Overviews’ın yaklaşık %90 doğruluk oranı var. Normal şartlarda kulağa yüksek gelen bu oran milyarlarca aramada milyonlarca yalan saklandığı gerçeğini değiştirmiyor. Ama artık bu hayaller mercek altında.
Teknoloji liderleri yapay zekanın normalleşeceğini söylemişlerdi, hayatımızın çeşitli alanlarında normalleşmeye başladı bile. Sadece, sanırım istedikleri şekilde olmadı bu normalleşmenin bazı yönleri.