Parayı Veren Düdüğü Çalar

Yapay zeka dünya gündemine girdikten sonra pek çok önemli gelişme oldu. En çok ilgi odağı olan alanlar arasında son jenerasyon modellerin performansları, bu modellerin yönetimi ve iş hayatına olabilecek etkileri bulunuyor. Ama direkt bir şekilde çoğumuzun gündemine girmemiş bir konu var. Donanım.
Yapay zeka eğitim ve kullanımı için ön şart veri merkezlerine erişim. Bu veri merkezlerinin büyüklüğü, çiplerinin kalitesi ve kapasitesi, sağlanabilen elektrik ve soğutma imkanları. Veri merkezlerine olan talep, yapay zekaya olan talep büyüdükçe büyüyor. Yapay zekaya olan talep ise yapay zeka var olan hizmetlere entegre edildikçe doğal olarak artıyor. Bu birbiri tarafından tetiklenen durumlardan ikisi de veri merkezlerine olan talebi artırıyor.
Sonuç olarak herkes yeni veri merkezleri için çipler (CPU, GPU, NPU, TPU), kısa süreli hafıza (RAM), ve hafıza üretmeye ve satın almaya çalışıyor. Bu sonsuz gibi görünen talep ise dünyada ciddi bir çip ve hafıza kıtlığına yol açtı.
Üreticiler, bilgisayarları ya da ev teçhizatları için parça almak isteyen kullanıcılardan ziyade satışlarını büyük teknoloji şirketlerine yapmayı tercih ediyorlar. Bu da teknolojik cihaz almak ya da yenilemek isteyenlerin bütçesine her aşamada işliyor. Her gün kullandığımız cihazların yazılımları yavaş ama istikrarlı bir şekilde daha yüksek donanım gerektirirken kullanıcıların da bu donanıma erişimi her geçen gün zorlaşıyor.
Eskiden her bilgisayarın bir ekran kartı (GPU) vardı ama Intel entegre ekran kartını çıkarınca çoğu bilgisayarda bu entegre kartlar paylaşımlı hafıza ile kullanılmaya başlandı. İlk başta cihaz fiyatlarını düşüren bu gelişme hem çoğu cihazı tasarım programları gibi güçlü GPU gerektiren uygulamaları çalıştıramaz hale getirdi hem de bu cihazları yerel yapay zekaya elverişsiz kıldı.
İlk 2020’de başlayan çip krizi ise önce RAM fiyatlarının artmasına sebep oldu. 16 GB paylaşımlı hafızaya sahip cihazlar çoğaldı, hesaplı cihazlarda ise 8 GB paylaşımlı hafıza normal bir tablo oldu. Şimdiki çip krizi ise bilgisayarların yerel hafızasını bile vurdu. Artık yerel depolama kapasitesini 512 GB’tan 1000 GB’a çıkarmak bir bilgisayarın fiyatını beş bin lira kadar yukarıya taşıyabiliyor.
Geçtiğimiz son bahar desteği biten Windows 10 işletim sisteminin donanım gereksinimleri (64-bit) minimum 1 GHz kapasiteli bir çekirdekli işlemci, 2 GB RAM ve 20 GB depolama alanıydı. Şu anki güncel sürüm olan Windows 11’in (sadece 64-bit versiyonu var) gereksinimleri ise minimum 1 GHz kapasiteli iki çekirdekli işlemci, 4 GB RAM ve 64 GB depolama alanı. Windows gereksinimleri bir versiyondan diğerine iki kat arttı.
Apple ise sonunda yapay zeka yarışında boy göstermeye başlıyor fakat bu özellikler iPhone 15 Pro’dan daha az güçlü hiçbir cihazda çalışmayacak. Ve bu sadece bulut içeren uygulamalar için geçerli. Yerel yapay zeka kullanımı ise iPhone 17 Pro ve üstünü gerektiriyor. Evet 17, daha yeni piyasaya sürülen iPhone’ların tamamı bile yerel yapay zeka özelliklerini kullanacak kadar donanıma sahip değiller.
Şirketler ve insanlar yapay zekaya alıştıkça kullanımları artıyor, bu da herhangi bir yapay zeka üyeliklerini daha yoğun kullanacakları anlamına geliyor. Yani sağlayıcılara olan maliyetleri git gide artıyor. Bununla baş etmek için de şirketler yavaş yavaş kullanım başına ücret alınan satış modellerine geçiş yapmaya çalışıyorlar. Anthropic aylar önce kendi arayüzünü kullanmayan uygulamaları tamamen API ile kullanım başına ödeme yapılan fiyatlandırma biçimine geçiş yaptı ve büyük de tepki topladı. Yakın zamanda ise Microsoft Github Copilot yapay zekası için sabit ücret üyelikleri kaldırarak kullanım başına fiyatlandırmaya geçti.
Bu tür gelişmeler ve veri güvenliği endişeleri kullanıcıları yerel ve açık kaynak alternatiflere itiyor. Bu da bizi tekrar donanım krizine geri getiriyor. Çünkü bu cephede parayı veren büyük şirketler düdüğü çalıyor. Hatta Nvidia 30 yıldır ilk kez 2026’da yeni bir GPU çıkarmadı. Bu ilk başta kurumsal satışlara odaklanmalarına bağlansa da Nvidia’nın yerel yapay zeka için yeni bir entegre çip ürettiği açıklandı. Bu çipin bütün ortak bilgisayar satıcıları tarafından en pahalı serilerinde kullanılacağı duyuruldu. Anthropic ise hükümet talimatı ile en güçlü yapay zeka serisini erişime kapattı.
Şu an parayı veren düdüğü çalıyor, yakında acaba parayı verdiğimiz halde düdüğü çalamayacak mıyız?